Na grobli

Autor: Eustachy Rylski

 

Zacznę od tego, że jest to bardzo ambitna literatura, powieść (chociaż padła wypowiedź, że jest „raczej dużym opowiadaniem niż powieścią” Krzysztof Lubczyński Pisarze.pl z dn. 24 maja 2011 r.).
Jesień 1980 roku. Sławny pisarz Aleksander Sewerynowicz (przypominającego Jarosława Iwaszkiewicza – Rylski przyznał w wywiadzie, że pierwowzorami tej postaci byli również Andrzejewski, Czeszko, Breza i on sam) obchodzi swoje 70-e urodziny. Ma ponadto otrzymać Nagrodę Nobla, ale jest jeden warunek – musi odrzucić inną radziecką Nagrodę Literacką im. Konstantego Fiedina. Sławny pisarz, egoista i egotysta, dla którego liczy się tylko sława i kariera, odrzuca ją (nagrodę Fiedina) przez co pada ofiarą intrygi. Za co i komu się naraził?
Powieść o sytuacji artysty w PRL oraz o Polakach sprzed 30 lat i z początku przemian ustrojowych, opowieść o literaturze i jej roli w społeczeństwie.
Tekst trudny do czytania, jest dużo zapożyczeń z języka rosyjskiego, język zawiły, mnóstwo wtrąceń autora, trzeba znać pisarzy rosyjskich. Ponadto mamy tu do czynienia różnymi postaciami z różnych sfer. Z jednej strony narratorem jest właśnie pisarz Aleksander, z drugiej jego szofer, z trzeciej żona pisarza - Maria, a z czwartej córka Ola – zakonnica. „Są tam relacje wyższe i niższe, niebanalne i banalne, relacje ludzi będących wewnątrz tej historii i ludzi znajdujących się poza nią, jak na przykład towarzysz Pałka.”
Książka złożona z 21 monologów, fabuła misterna i skomplikowana.
Tak mówi Rylski w wywiadzie z Krzysztofem Masłoniem, 2010 r. („Eustachy Rylski o polityce i Iwaszkiewiczu”): „Na Grobli” to powieść o dynamicznej akcji.  Fabułę konstruują postaci z różnych poziomów. Otóż byłaby to na pewno ciekawsza książka, gdyby wszystkie relacje były wysokie, ale tego nie dało się zrobić. Jeżeli książkę złożyłem z 21 monologów, z których każdy popycha akcję o krok dalej, to muszą się różnić, choć – nie muszę pana przekonywać – wolałbym, żeby wszystkie moje figury były w stanie utrzymać poziom pierwszego rozdziału, czyli monologu Sewerynowicza. W sensie literackim byłoby to dobre, ale w pomyśle, który sobie wykoncypowałem – nie. Niektóre relacje musiały być takie sobie, bo pochodzą od takich sobie ludzi.”.
Powieść jest przetworzeniem dramatu „Chłodna jesień” napisanego przez Eustachego Rylskiego w 1990 roku. Bohaterem sztuki był Aleksander Rohatyński, obchodzący 70-e urodziny, u którego również pojawiają się kwestie związane z Nagrodą Nobla z Zachodu i nagrodą Fiedina ze Wschodu. W spektaklu wyreżyserowanym w Teatrze TV przez Janusza Zaorskiego główną rolę zagrał Gustaw Holoubek. 
Książka ukazała się także w postaci audiobooka (czyta Leszek Teleszyński).

Eustachy Rylski ( ur.1944) - prozaik, dramaturg, scenarzysta. Debiutował dyptykiem powieściowym „Stankiewicz. Powrót” w 1984 roku. Autor zbiorów opowiadań ,,Tylko chłód" (1987 r.),  ,,Wyspa" (2007 r.) i „Szara lotka” (2014 r.), esejów zebranych w tomie ,,Po śniadaniu" (2009 r.), powieści ,,Człowiek w cieniu" (2004 r., laureat Nagrody Literackiej im. Józefa Mackiewicza w roku 2005), „Obok Julii” (2013 r.) i ,,Warunek" (2005 r.), za którą w 2006 r. został nominowany do Nagrody Nike, a także sztuk teatralnych i scenariuszy filmowych. Książka „Na grobli” została nominowana do Literackiej Nagrody Europy Środkowej Angelus 2011. Jego utwory tłumaczone były na wiele języków. Mieszka w Chotomowie pod Warszawą.